बागलुङ/हिउँदमा गुराँस फुलेर दक्षिण बागलुङ मुस्कुराए जस्तै देखिने गाजाको दह क्षेत्र यतीबेला चिटिक्क सिंगारिएको छ । प्राकृतिक ‘भ्यू टावर’का रुपमा गाजाको दह क्षेत्रलाई चिनिन्छ ।
बागलुङको जैमिनी नगरपालिका, गल्कोट नगरपालिका, काठेखोला गाउँपालिका र बरेङ गाउँपालिकाको संगमस्थल हो गाजाको दह । गाजाको दहमा शनिबारदेखि बैकुण्ठ चतुर्दशी मेला लागेको छ । गाजाको दहलाई चिनाउने यो एउटा नियमित परम्परा हो । जैमिनी नगरपालिकाको ऐतिहासिक धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल गाजाको दहमा हरेक वर्षझैं यस वर्ष पनि बैकुण्ठ चतुर्दशीको अवसरमा तोरण तार्ने योजना युवाहरुले बनाएका छन् ।

सरोकारवालाको नजर कम पुगेको गाजाको दहमा युवाहरुले हरेक बर्षगर्ने यो प्रयासले प्रचार प्रसार र प्रबद्र्धनमा सहयोग गर्छ । मेलाका अबसरमा विभिन्न खेलकुद तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरुको आयोजना गरिएको छ । ऐतिहासिक परम्परा र संस्कृतिको संरक्षण गर्न युवाहरुले गाजाको दह संरक्षण, सांकृतिक तथा खेलकुद बिकास मञ्च लागेको छ । मञ्चका अध्यक्ष शेरबहादुर पुनका अनुसार गाजाको दह दक्षिण बागलुङको महत्वपूर्ण पर्यटकीय क्षेत्र हो । तर यहाँ राज्यका संयन्त्रहरुको नजर कम पुग्ने गरेका कारण गाजाको प्रचार हुन सकेको छैन् ।

गण्डकी प्रदेश सरकारले तयार गरेको पर्यटकीय गन्तव्यस्थलमा सूचीकृत गाजा दह जैमिनी नगरपालिका–३ दमेकमा पर्छ । दुई हजार ४८० मिटर उचाइमा रहेको गाजाले सजिलै पर्यटकलाई लोभ्याउँछ । तर प्रचार प्रसार र संरचना निर्माणको अभावमा गाजाको दहमा अन्य पर्यटकीय क्षेत्रमा जस्तो पर्यटक पु¥याउन नसकिएको पुन बताउँछन् । ‘गाउँ, पाखा र वन हुँदै सवारी चडेरै गाजाको दह आउन सकिन्छ, बास बस्न आउनेका लागि यहाँ घरबासको पनि व्यवस्था छ’, पुनले भने ‘बागलुङ नगरपालिकाको सिगाना, काठेखोला गाउँपालिकको रेश, बरेङको धुल्लुबास्कोट र जैमिनी नगरपालिकाको दमेकको बाटो भएर यहाँ आउन सकिन्छ ।’ पुनका अनुसार गाजा दहलाई पहिलेपहिले रुद्रताल पनि भनिन्थ्यो । सो दहको पुरानो स्वरुप खल्बलिएको छैन । सौन्दर्य बिग्रन नदिन संरक्षण गरिएको छ ।

हिउँदका घमाइला दिनमा दहमा छचल्किने हिमालका दृश्य कैद गर्न आन्तरीक पर्यटकहरु यहाँ पुग्ने गरेका भएपनि सन्तोषजनक नरहेको जैमिनी नगरपालिका–३ का वडाअध्यक्ष कृष्ण भुजेल बताउँछन् । ‘केही समय पहिला गाजाको बिकासका लागि पहल भए, रोकिए, पछिल्लो पटक हामीले सीमा जोडिएका सबै वडाहरुसँगको समन्वयमा यहाँ पूर्वाधार बिकास गर्ने भनेका छौं’ भुजेल भन्छन् ‘बैकुण्ठ चतुर्दशीमा मात्रै होइन यहाँ सधैं मेला लागेजस्तै पर्यटक भित्राउनेगरी काम गनुर््छ ।’ त्यहाँबाट धवलागिरि, माछापुच्छ«े, अन्नपूर्णलगायतका हिमश्रृङ्खलाको दृश्यापान गर्न सकिन्छ । दह परिसरमा बराह थान छ । गाउँलेको धार्मिक आस्था त्यसमा गाँसिएको छ ।

खेती किसानी गरेर जीविका चलाउँछन्, गाजावासी । त्यहाँको मुख्य बाली आलु र भाँगो हो । पर्यटन गतिविधि हुन थालेपछि गाउँलेमा व्यावसायिक चेत पसेको छ । व्यवसायी मिलेर पर्यटकलक्षित ‘सिद्धबराह सामुदायिक होमस्टे’ खोलेका छन् । घरबासमा आउने पाहुनालाई उनीहरु स्थानीय परिकार चखाउँछन् । लेकाली परिवेशमा खानपान र बासको मेसो मिलाउँछन् । मौलिक संस्कृति पस्कन्छन् । अहिले तीन घरमा मात्र होमस्टे सेवा छ ।पाहुना बढी हुँदा छरछिमेकमा व्यवस्था गर्ने गरिएको सञ्चालकहरु बताउँछन् । कोदो, मकै, भट्टमास, आलु, गुन्द्रुकलगायत स्थानीय परिकार घरबासका भान्छामा पाक्छन् । मासुमा गाउँकै रैथाने कुखुरा प्रयोग हुने गरेको भुजेलले बताए ।सडकको पहुँच, प्रचारप्रसार, घरबासलगायत सुविधा पाइन थालेपछि गाजा दहमा बढ्न थालेको पर्यटकीय आकर्षण कोरोना महामारीपछि थला परेको छ । ‘पहिले थेगिनसक्नु भीड लाग्थ्यो, कोरोना पछि निकै घटेको छ’ भुजेलले भने ‘घुम्ने याममा आन्तरिक पर्यटक बाक्लै आउँथे, अहिले त्यस्तो छैन् ।’

गाजाको दह क्षेत्रमा पूर्वाधार विकास गर्नसके गाजामा उल्लेख्य पर्यटक भित्र्याउन सकिने उनले बताए ।पाँच वर्षअघि पर्यटन कार्यालय पोखराको सहयोगमा दह वरिपरि तारजाली र पर्खाल लगाउने काम भएको थियो । त्यसयता पूर्वाधारमा खास काम भएको छैन । घरबास कार्यक्रमका लागि प्रदेश सरकारबाट आएको रु १० लाख बजेटबाट सांस्कृतिक भवन बनाइएको छ । नगरपालिकाबाट आएको रु एक लाख पनि त्यहीँको फर्निचरमा खर्च भएको जनाइएको छ । गाजाको धुरी दहभन्दा तीन सय २० मिटर माथि पर्छ । गाजा क्षेत्रको जङ्गल जडीबुटीका लागिसमेत प्रख्यात छ । गाजा क्षेत्रको समग्र विकासका लागि गुरुयोजना बनाइए पनि त्यो कार्यान्वयनमा आएको छैन । गुरुयोजनामा ‘भ्यू टावर’, पदमार्ग, सामुदायिक लज जस्ता पूर्वाधार बनाउने उल्लेख छ ।