पोखरा / गण्डकी प्रदेशमा कृषि क्षेत्र क्रमशः घट्दै गएको छ । तर तरकारी खेतीले ढाकेको क्षेत्रफल भने थोरै भएपनि बढेको छ । नेपाल राष्ट्र बैङ्कले गरेको एक अध्ययनमा गण्डकी प्रदेशमा कृषी क्षेत्र घट्दै गएको पाइएको छ । केन्द्रीय बैङ्कले शुक्रबार सार्वजनिक गरेको ‘वार्षिक आर्थिक गतिविधि अध्ययन प्रतिवेदन २०८०-८१’ मा गण्डकी प्रदेशका ११ जिल्लामा प्रमुख कृषि बालीले ढाकेको क्षेत्रफल अघिल्लो वर्षको तुलनामा करिब ७ दशमलव ७ प्रतिशतले घटेको उल्लेख छ ।

बैङ्कले सार्वजानिक गरेको अध्ययन रिर्पोट अनुसार गण्डकीमा ४ लाख ३७ हजार ९ सय ७२ हेक्टर मात्रै कृषि बालीले ढाकेको क्षेत्र रहेको छ । त्यसमा तरकारीखेतीले ढाकेको क्षेत्रफल भने २ दशमलव शून्य सात प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । अत्याधुनिक खेती प्रणालीका कारण उत्पादनमा केही बढोत्तरी भएको पनि सो अध्ययन रिपोर्टमा उल्लेख छ ।
रिपोर्ट अनुसार मसला, फलफूलखेती र खाद्य, नगदे तथा अन्य बालीले ढाकेको क्षेत्रफल क्रमशः शून्य दशमलव ४१ प्रतिशत, आठ दशमलव २३ प्रतिशत र ८ दशमलव ३८ प्रतिशतले कमी आएको छ ।

प्रमुख कृषि बालीको उत्पादनमा भने ४ दशमलव ७७ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । खाद्य तथा अन्य बालीको उत्पादनमा ४ दशमलव ७१ प्रतिशत, तरकारी उत्पादनमा ५ दशमलव ४४ प्रतिशत, फलफूल उत्पादनमा ३ दशमलव ८० प्रतिशत र मसला उत्पादनमा ४ दशमलव ५२ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ ।

पशुजन्य उत्पादनतर्फ दूधको उत्पादन ३ दशमलव ३८ प्रतिशत, अण्डाको उत्पादन १५ दशमलव २९ प्रतिशत र मासुको उत्पादन एक प्रतिशतले ह्रास आएको छभने माछाको उत्पादनमा ४ दशमलव ९९ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ ।

वनजन्य उत्पादनतर्फ काठको उत्पादनमा २६ दशमलव १९ प्रतिशतले वृद्धि भएको छभने दाउरा उत्पादनमा ३ दशमलव १४ प्रतिशतले कमी आएको छ । यस प्रदेशमा बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरुले कृषि, वन र माछापालन क्षेत्रमा रु. २८ अर्ब ४० करोड कर्जा लगानी गरेका छन् । यो रकम गण्डकी प्रदेशमा प्रवाहित कुल कर्जाको ८ दशमलव १४ प्रतिशत रहेको छ ।

अध्ययन रिपोर्टका अनुसार यस क्षेत्रमा समेटिएका उद्योगको औसत उत्पादन क्षमता उपयोग ३९ दशमलव २ प्रतिशत रहेको छ । गत आर्थिक वर्षमा यस्तो अनुपात ४२ दशमलव ४ प्रतिशत रहेको थियो । सिमेन्ट, औषधि, बिस्कुट, प्रशोधित दूध, तोरीको तेल र चुरोटको उत्पादनमा वृद्धि भएको छभने इँटा, चकलेट, चाउचाउ, ड्राई सिरप औषधि, वियर, ट्याब्लेट औषधि, तरल औषधि र क्याप्सुल औषधिको उत्पादनमा कमी भएको छ ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरुले गण्डकी प्रदेशमा प्रवाहित कुल कर्जाको ८ दशमलव ८८ प्रतिशत अर्थात् रु. ३१ अर्ब एक करोड कर्जा औद्योगिक क्षेत्रतर्फ प्रवाह गरेका छन् । यस प्रदेशमा पर्यटक आगमनको सङ्ख्या छ दशमलव एक प्रतिशतले वृद्धि भई ५५ हजार एक सय ४९ रहेको छ । त्यस्तै होटलको शैय्या सङ्ख्या बिक्री २४ दशमलव तीन प्रतिशतले वृद्धि भई ७३ हजार एक सय २६ रहेको छ । होटलहरुको अकुपेन्सी ३० दशमलव ७३ प्रतिशत छ । जुन गत वर्ष २४ दशमलव ६१ प्रतिशत थियो ।

आन्तरिक तथा बाह्य पयर्टनमा व्यापक सुधार आएकाले सेवा क्षेत्रमा सकारात्मक प्रभाव देखिएको हो । प्रदेशमा २१ हवाई कम्पनीमार्फत उडान भई ११ हजार चार सय ८५ पटक उडान भएको छभने हवाई कम्पनीको सिट उपयोग क्षमता ७७ दशमलव ८५ प्रतिशत रहेको छ । गत वर्षको हवाई कम्पनीको सिट उपयोग क्षमता ७४ दशमलव ५४ प्रतिशत थियो ।

गण्डकीमा उच्च शिक्षाका लागि विदेश जाने प्रवृत्ति बढेको, बसाइँसराईलगायत कारणले विद्यार्थी र शिक्षकको सङ्ख्यामा क्रमशः ३ दशमलव ४० प्रतिशत र ४ दशमलव १६ प्रतिशतले कमी आएको छ । विद्यार्थी सङ्ख्यामा आएको कमीले गर्दा क्याम्पसहरु गाभिन गई क्याम्पसको सङ्ख्यामा समेत दुई दशमलव ८२ प्रतिशतले कमी आएको छ ।

बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरुको निक्षेप परिचालन १२ दशमलव पाँच प्रतिशतले वृद्धि भई रु. ५ खर्ब ३४ अर्ब ४० करोड पुगेको छ । कुल कर्जा प्रवाह भने एक दशमलव सात प्रतिशतले ह्रास भई रु. ३ खर्ब ४९ अर्ब सात करोड पुगेको छ । पर्यटन क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा रकम गत वर्षभन्दा ९ दशमलव ९० प्रतिशतले वृद्धि भई रु. २३ अर्ब ७६ करोड पुगेको छ ।