बागलुङ/विपतजन्य घटनाबाट गत आर्थिक वर्ष बागलुङका ५ जनाले ज्यान गुमाएका छन् । सोही अवधिमा ४ जना घाइते भए । पशुचौपायातर्फ १ सय ३९ मरे, २७ घाइते भए । १ सय ६ घर र ६९ गोठ भत्केर नष्ट भए ।
आर्थिक वर्ष २०७९÷८० मा २ जनाको मात्र बाढी पहिरोले मृत्यु भएको थियो । ३ जना घाइते थिए । पशुचौपाया पनि २२ मात्रै मरेका थिए । घरहरु भने ३६ वटा भत्केका थिए । १९ गोठ भत्केको प्रहरीको तथ्यांक छ । २०७८÷७९ मा ६ जनाको मृत्यु, ५ घाइते भएको प्रहरी नायव उपरीक्षक बिजय यादवले जानकारी दिए । त्यस्तै ६१ पशुचौपाया मरेका थिए । ३० घर र २६ गोठमा क्षति पुगेको थियो ।
ती पीडितको घरमा भएका घटनाकै समयमा जनप्रतिनिधि, प्रशासक वा अन्य निकायले जे जस्तो सहयोग ग¥यो, त्यसपछि पुनस्थापनाका काम भएका छैनन् । वर्षेनी विपतका घटना बढीरहेका छन् । न पुनस्थापनामा ध्यान छ, न त पूर्व तयारीमा चासो छ । त्यसो त २०७७÷७८ को भदौमा बागलुङको ढोरपाटनमा बाढी पहिरोले ठूलो क्षति पुगेपछि सरकारले तत्कालै मन्त्रीपरिषद बैठकमार्फत बागलुङलाई विपत जोखिम क्षेत्र घोषणा गरेको थियो । उक्त घोषणा सरकारको कागजमै सिमित भएको छ । विपतको प्राथमिकतामा हुने गरी कार्यक्रमहरु संचालन भएनन् । पूर्व तयारी नहुँदा त्यसपछिका क्षति भएका छन् । यद्यपी मानवीय क्षति कम भएपनि वर्षेनी बाढी पहिरोले खेतबारी बगाउने, घर भत्कने जस्ता घटना बढी छन् ।
नेपाल रेडक्रससहित केही गैरसरकारी संस्थाले ग्रामीण क्षेत्रमा पुगेर विपतबारे सचेतना फैलाए । तर सरकारी निकायले कार्यक्रम ल्याएन । विपतको बैठक बसेर पीडितलाई राहत दिने काम गरेपनि जोखिम न्युनिकरणबारे सचेतना नदिइएको हो ।
प्रहरीको तथ्यांक अनुसार ०७७÷७८ मा बागलुङमा मनसुनजन्य बिपतबाट ५७ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । ती मध्ये ढोरपाटनका मात्रै ३७ जना थिए । त्यहाँका १५ अझै बेपत्ता छन् । उक्त घटना ताजा छउन्जेल राज्यका हरेक निकायले चासो राखे, तर पुनस्थापनाको समयमा चासो कम भएको छ । विपतमा परेकाहरुले घर पुननिर्माण गरेर बसेका भन्दा छाडेर हिंडेकाहरु धेरै छन् । जैमिनी नगरपालिका १ को टुनीबोटमा त सामान्य बिपतबाट तर्सेर धेरै मानिस बसाइ सरेर तराइ झरी सकेका छन् । ढोरपाटनकाहरु गोठमा बसेर गुजारा गरिरहेका छन् ।
विपत जोखिम न्युनिकरणका लािग निजी आवास पुननिर्माण तथा पुनस्थापना अनुदान कार्यविधि २०७७ बनेपनि बागलुङमा भने खासै उपयोगमा आएको देखिंदैन । कार्यविधिको दफा ४ को उपदफा ३ बमोजिम प्रक्रिया पुगेका घर पुननिर्माणमा राज्यले सहयोग गर्ने उल्लेख छ । तर ढोरपाटनकै कैयौं पीडितले पहिलो र दोश्रो किस्तापछि तेस्रो किस्ता बजेट लगेनन् । सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी चित्राङगत बरालका अनुसार तत्कालिन ९४ पीडित घरपरिवारमध्ये १८ घरले मात्रै दोश्रो किस्ता रकम लगेका छन् । उनीहरु पनि तेस्रो किस्ताका लािग आएका छैनन् भने बाँकी ७६ घरले पहिलो किस्ता पनि नलगेका हुन् ।
पीडितहरु लामो प्रकृयाको सिकार भएको ढोरपाटन नगरपालिकाका जनप्रतिनिधिहरु बताउँछन् । ‘पीडितहरु जान्छन्, कागज मिलेन भनिन्छ, त्यसै फर्केर आउँछन्, खर्च मात्रै हुन्छ’ ढोरपाटन नगरपालिका ८ का अध्यक्ष भद्रमणी बिकले भने, ‘जनताले के गरेर राहत पाउने भन्ने थाहै पाएका छैनन् ।’ प्रकृया मिलाउनेहरु पीडित नभएपनि पाउने र वास्तविक पीडितहरु कागज बनाउनै नसक्ने भएको उनले गुनासो गरे ।