नवलपुर/नवलपुरको विनयी त्रिवेणी गाउँपालिका–२ मा अवस्थित दाउन्ने देवी मन्दिर धार्मिक, ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय दृष्टिले महत्त्वपूर्णस्थलका रूपमा परिचित बन्दै गएको छ । पूर्वपश्चिम राजमार्ग नजिकै दाउन्ने डाँडाको चुचुरोमा अवस्थित यस मन्दिरमा पछिल्लो समय दर्शनार्थीको चाप बढ्दै गएको छ ।

समुद्री सतहबाट करिब ३ हजार ३ सय फिट उचाइमा रहेको मन्दिर पुग्न दाउन्ने बजारबाट करिब आधा घण्टा उकालो यात्रा गर्नुपर्छ । यहाँ पूजाआराधना गर्दा मनोकामना पूरा हुने विश्वासका कारण देशका विभिन्न जिल्लाबाट भक्तजन आउने गरेका छन् । भारतीय सीमा क्षेत्र नजिक पर्ने धार्मिकस्थल भएका कारण भारतबाट पनि भक्तजन यहाँ आउने गर्दछन् ।

स्थानीयका अनुसार पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनको समयदेखि यस क्षेत्रको धार्मिक महत्व रहँदै आएको जनश्रुति छ । यसकारण दाउन्ने देवी मन्दिर ऐतिहासिक मन्दिरका रूपमा परिचित रहेको दाउन्ने देवी मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष हरिहर सुवेदीले बताए ।

विशेषगरी बडादसैँ, चैतेदसैँ, श्रीपञ्चमी तथा अन्य पर्वका अवसरमा यहाँ ठूलो मेला लाग्ने गर्दछ । दाउन्ने देवी मन्दिरलाई शक्तिपीठका रूपमा पूजाआराधना गर्ने गरिएको अध्यक्ष सुवेदीले बताए । विवाह, व्रतबन्धलगायत कार्य गर्नका लागि पनि स्थानीयहरू मन्दिरमा आउने गरेको सुवेदीले बताए ।

यस क्षेत्रमा लक्ष्मीनारायण मन्दिर, शिवालय, गायत्री मन्दिर, गुम्बालगायत धार्मिकस्थल पनि छन् । दाउन्ने देवी मन्दिर व्यवस्थापन समितिले गौशालासमेत सञ्चालन गर्दै आएको अध्यक्ष सुवेदीले जानकारी दिए । सार्वजनिक बिदाका दिन यहाँ भक्तजनको घुइँचो लाग्ने गरेको उनले बताए । ‘दसैँका बेला यहाँ भक्तजनको ठूलो घुइँचो लाग्छ भने अन्य समयमा सार्वजनिक बिदाका दिनमा उल्लेख्य भक्तजन आउने गर्छन्’, अध्यक्ष सुवेदीले भने ।

प्राकृतिक रूपमा सुन्दर स्थान भएकाले धार्मिक यात्रामात्र नभई घुमफिरका लागि पनि मानिसहरू यहाँ आउने गरेको उनको भनाइ छ । अध्यक्ष सुवेदीका अनुसार गण्डकी प्रदेश सरकारले सार्वजनिक गरेको प्रदेशका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यमा दाउन्ने देवी मन्दिर पनि सूचीकृत गरिएको छ । तर राज्यस्तरबाट मन्दिरको विकासका लागि खासै चासो नदिइएको उनले बताए ।

मन्दिरमा भक्तजनहरूले चढाएको भेटीबाट पुजारी व्यवस्थापन, गौशाला सञ्चालन, कर्मचारी व्यवस्थापन तथा मन्दिरको सामान्य व्यवस्थापन गर्ने काम भइरहेको उनले जानकारी दिए । ‘राज्यले यस्ता शक्तिपीठहरूको सञ्चालन र व्यवस्थापनमा पनि चासो दिनुपर्छ । यी हाम्रा धार्मिक सम्पदा भएकाले संरक्षणमा पनि पहल गर्नुपर्छ’, अध्यक्ष सुवेदीले भने ।

हालै मन्दिर व्यवस्थापन समितिले अशक्त तथा ज्येष्ठ नागरिकलाई सहज रूपमा मन्दिर पुग्न सक्ने व्यवस्था मिलाउन बाटोको नयाँ मार्ग खोल्ने काम गरेको छ । यातायातका साधन मन्दिरसम्मै पुग्न सकून् भन्ने उद्देश्यले मार्ग खोलिएको भए पनि गिट्टी हालेर स्तरोन्नति गर्न समितिले सकेको छैन । यसका लागि राज्यले सहयोग गरिदिए राम्रो हुने अध्यक्ष सुवेदीको भनाइ छ ।

धार्मिक रूपमा नवलपुरकै प्रसिद्धस्थल दाउन्ने देवी मन्दिर क्षेत्र प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिपूर्ण छ । दाउन्ने डाँडाबाट सुन्दर दृश्यावलोकन गर्न सकिने भएकाले धार्मिक पर्यटनको गन्तव्यका रूपमा यस क्षेत्र विकास हुँदै गएको छ । यसको थप व्यवस्थापन र विकासका लागि सबैले पहल गर्नुपर्ने अध्यक्ष सुवेदीले बताए ।