बागलुङ/श्रोत प्रसस्त भएर पनि गलकोटका अधिकांश विद्यालयमा शुद्ध पिउने पानीको अभाव थियो । मुलबाटै आउने भएपनि पिउनका लागि समस्या भएपछि शुद्द बनाउने विधिको खोजीमा रहेका विद्यालयले पहिलोपटक नयाँ विधिले पानी खान थालेका छन् ।

गलकोटका १५ विद्यालयमा १६ वटा ‘आरो विधि’को खानेपानी जडान गरिएको छ । यो विधिले पानीको शुद्दिकरण गरेर सिधै धारोबाटै पिउन योग्य बनाइएको छ । पानी परीक्षण गरेपछि शुद्धीकरणको सुझाव आएको थियो । सो सुझाव अनुसार मुलको पानीलाई समेत पिउन योग्य बनाइएको हो । गलकोट नगरपालिकाले चालु वर्षको २० लाख रुपैयाँ लागतमा माध्यामिक तह संचालन भएका सबै विद्यालयमा यो विधिको धारा निर्माण गरेको हो ।

पहिलो चरणमा मावि तहका विद्यालयमा संचालन भएको यो विधि क्रमशः सबै विद्यालयमा पु¥याउने गलकोट नगरपालिकाका प्रमुख भरत शर्मा गैरेले बताए । ‘हरेक बालबालिकाले शुद्द पानी पिउन पाउनुपर्छ भन्ने मान्यताले यो विधि जडान गरेका छौं,’उनले भने, ‘एउटै विद्यालयमा आधादर्जन धारा जोडिएका छन् । ती धारा अपांग र बालमैत्री समेत छन् ।

दुइ वर्षअघि गलकोटले बालमैत्री नगर घोषणा गरेको थियो । बालमैत्री नगर दिगोपनाका लागि आवस्यक सूचक पुरा गर्दै लैजाने क्रममा शुद्द पानीको आवस्यकता देखेर लगानी गरिएको सामाजिक विकास समितिका संयोजक हिमबहादुर भण्डारीले बताए । यसअघि अधिकांस बालबालिकाले सिधै मुलको पानी खाने गर्थे । प्राविधिक रुपमा परीक्षण गर्दा ती पानीका मुहान पनि आवश्यकता अनुसारको शुद्दता नपाएपछि हरेक विद्यालयमा कम्तिमा २ वटा ट्यांकी राखेर पानी वितरण गरिएको छ ।

गलकोट माविमा भने विद्यार्थी संख्या धेरै भएकोले यहाँ भने अन्य विद्यालयको जस्तै दुइवटा प्लान्ट जडान भएको छ । ‘विद्यार्थी संख्याको आधारमा पनि गलकोट माविमा पानी नपुग्ने भएपछि दुइवटा प्लान्ट जोडेका छौं,’ भण्डारीले भने, ‘यो विधि अब सबै विद्यालयमा लैजाने लक्ष्य छ ।’ यो विधिको पानी खान पाएपछि पूर्ण स्वास्थ्य र पूर्ण सरसफाइको सूचकमा पनि गलकोट अब्बल बन्ने उनले बताए ।
बालमैत्री नगर घोषणापछि दिगोपनाका लािग धेरै प्रकारका सूचकहरु पुरा गर्नुपर्ने कानूनी र व्यवहारिक बाध्यता छन् । ती सूचकहरु भौतिक निर्माण, शिक्षा र स्वास्थ्यमा बढी छन् । स्वास्थ्यमा त शुद्ध पानी खाने विधि नै पहिलो भएकोले यो लगानी गरेर बालबालिकालाई वितरण गरिएको गैरेले बताए ।

बालमैत्री नगर घोषणाअघि वडा तहमा पूर्ण सरसफाइ घोषणा पनि सुरु भएको थियो । अझै त्यो अभियान भने पुरा भएको छैन । तर खानेपानीका मुहान शुद्ध बनाएर हरेक घरमा वितरण गरिने पानीलाई शुद्धीकरण गर्ने काममा भने नगरपालिकाले योजना पनि बनाइरहेको हो ।

एक घर एक धारा अभियानमा पनि गलकोटले सफलता पाउन लागेको छ । ग्रामीण बस्तीमाबाहेक बजार क्षेत्रमा भने हरेक घरमा धारा, शौचालय र सरसफाइका सूचक पुरा भैसकेका छन् । त्यस बाहेक शिक्षामा गुणस्तर बढाउने अभियानमा पनि नगरपालिकाले काम गरिरहेको छ । भौगोलिक रुपमा टाढा भएका बस्तीका बालबालिकालाई आवास व्यवस्थापन गर्ने काम पनि गरेको छ ।

गलकोट माविमा बालिकालाई महिनावारी भएको समयमा नुहाउने र कपडा फेर्ने कोठा समेत बनाइएको छ भने महेन्द्र मावि नरेठाँटीले सहरी विकास कार्यक्रममार्फत् आधुनिक शौचालय र स्नानगृह समेत बनाएको छ । बजेट र आवश्यकता अनुसार अन्य विद्यालयमा पनि यो विधि लैजाने लक्ष्य राखेको नगरप्रमुख गैरेले सुनाए ।