सुरू कहाँदेखि गरौं। अहिलेको अवस्थामा पुगेका म जस्तै निर्जीव जिन्दगी जिउन बाध्य बनेकादेखि गरौं कि ! बारम्बार हिलाम्य जिन्दगी देख्दादेख्दै पनि कमल हो तेरो भाग्य भन्ने पृत्तिबाट गरौं ? या त्यो स्पर्शबाट गरौं जसको सामिप्यता मृत्युतुल्य छ ।
आफूभन्दा ‘तल्लो’ जातको केटो रोजेर मेरी दिदीले जुनदेखि यो घरको दलान नाघेर गइन् त्यो दिनदेखि दिदीलाई भेट्नु त टाढाको कुरा घरमा उसको कुरामा पनि बन्देज हुँदै गयो ।
हामीले बिताएको बाल्यकालका मीठा सम्झना नै त्यसपछिको मेरो सारथी बन्न पुग्यो ।
बा मेरा गाउँमा चिनिएका नामी पुरेत र आमा पुरेतकी जहान। गाउँघरमा दिदीको कारणले गएको बाआमाको इज्जत जोगाउनको निम्ति मेरो बिहे कुल, जात, नाम, चिना ,कुण्डली, भाग्य आदि/इत्यादि सबैको लेखाजोखा मिलाएर गरियो।
यस्तै यस्तै शब्दहरूले आफैंलाई बारम्बार मेरी आमाले सन्तुष्ट गराई रहनु हुन्थ्यो ।
मलाई भने आफ्नो वकिल पढ्ने सपनाको पखेटा काटिदिएको झैं लाग्थ्यो। तर पनि केही भन्न सकिनँ ।
विवाहपछि पहिलो पटक माइती आएको बेला आमाले मलाई सिकाएको पहिलो पाठ यही थियो-त्यो घर अबदेखि तिम्रो घर हो ।
जतिनै पारिवारिक समस्या भए पनि बाहिर आउनु नदिनू । घर राम्रोसँग धानेर खानू । अब यो घरको इज्जत र त्यो घरको इज्जत दुवैको जिम्मा तिम्रो ।
यति भनिसकेपछि आमाले छोरी भनेर अंकमाल गर्दा हातभरिको छोपिएको चोट ब्लाउजले झन् तल सारेर छोप्न खोजें।
हुन त कहिले पनि मैले आमालाई साथी बनाउन सकेको थिइनँ। दिदी हुँदासम्म सानोतिनो दुःख सधैं उसैसँग पोख्थें, अब मेरो पीडा कसलाई सुनाउनु ?
आमा विवाहको रातदेखि नै म माथि बज्रपात हुन थाल्यो म जादिनँ त्यो घरमा फेरि कसरी भन्नु ?
अन्त्यमा बिदा हुँदा सासूलाई आमाजस्तै सोचेर सम्मानपूर्वक माया गर्नु र घरका सबैलाई रिझाएर राख्नु भनेको कुरा मेरो मनमा गढ्यो ।
मैले विवाहको पहिलो रात शारीरिक पीडा के हो भन्ने कुरा बुझेको थिएँ तर दिनहरू बित्दै जाँदा मानसिक यातना भनेको के हो ? क्रूरता भनेको के हो ? चोट कसलाई भन्छ ? सम्बन्धको परिभाषा, प्रेम,घृणा आदि/इत्यादि सबै बुझ्दै गएँ ।
विवाह अथार्त् प्रेम तर त्यो प्रेम मलाई उहाँसँग नै हुनुपर्छ भन्ने मेरो मानसिकता थियो । विवाहको पहिलो रात जबरजस्ती मेरो मर्जी बमोजिम मेरा पैतालादेखि शिरसम्मका वस्त्र निकालिए । म निर्वस्त्र भएँ । सायद निर्वस्त्र हुनु प्रेम हो भन्ने प्रश्न मेरो मस्तिष्कमा आयो तर उत्तर आएको थिएन ।
जीवनमा पहिलो पल्ट थियो होला जब मलाई कसैले भुइँमा पछारेको थियो । विवाहको अर्को दिन बिहानै मेरो शिर दराजको तिखो भागमा ठोकिन पुग्यो या भनौं ठोकाइयो । त्यो मेरो जीवनको पहिलो चोट थियो जसको निसानले धेरैसम्म छोडेको थिएन । त्यसपछिका हरेक रात नशा र गाँजामा धुत भएर आएको लोग्नेबाट मानसिक, शारीरिक यातना सहँदैमा बित्यो ।
सहनु मेरो कमजोरी थियो कि मेरो बहादुरी ? हरेक दिन आफैंले आफूलाई गर्ने प्रश्न थियो ।
मलाई मेरो कर्तव्य र जिम्मेवारी प्रेमपूर्वक बोध गराउने जिम्मा मेरो घरको हुनुपर्छ ।
आमाले दुलहन फर्काउन गएको बेला तिमीलाई उता केही अप्ठ्यारो त छैन नि मात्रै सोधिदिएको भए ……।
सासूआमालाई आमा झैं सम्झिनु र माया गर्नु भनेको झसंग याद आयो ।
मेरो पीडा अर्को महिलाले कसरी नबुझ्नुहोला भन्ने सोचेर ममाथि हुने यातना भन्ने साहस जुटाएँ । तर म असफल भएँ। मेरा कुरालाई झूट साबित गरियो। त्यो दिनदेखि म घरको नमीठो पात्र बन्न पुगे ।
सासूको अपहेलना लोग्नेको यातना आदि इत्यादि सहनु मेरो दैनिकीझैं भयो । सानो छँदा विद्यालयमा धेरै पटक वक्तृत्वकलामा नारी शिक्षा, समावेशीकरण, महिलाको नेतृत्व, मानव अधिकार भन्ने शीर्षकमा बोल्थें र जित्थें पनि त्यहाँ बोल्दा आफू भएर बोल्थें । त्यो बेला मलाई समाज थाहा थियो तर समाज बुझेकी र भोगेकी थिइनँ ।
मलाई जातभातको विभेद थाहा थियो तर दिदीलाई झैं घरबाटै बञ्चित गरिन्छ भन्ने थाहा थिएन ।
मलाई चिना कुण्डली हेराएर गरिएका वैवाहिक सम्बन्ध दीगो हुन्छन् भन्ने सिकाइएको थियो तर मेरो जीवनमा उसको र मेरो साथ कुनै काँडेतारले बेरेको मैदानभन्दा कम थिएन ।
संकीर्ण र साँघुरो सोचमा मलाई बाँच्न परिरहेको थियो ।
दिनहरू बित्दै जाँदा मानसिक रूपमा म कमजोर हुँदै गएँ । मेरो ब्यथा मैले सहन सकिनँ र सम्बन्धलाई अन्त्य गर्ने र सबैलाई आफ्नो पीडा भन्ने निर्णय गरें । मलाई आश्चर्य तब लाग्यो जब आफ्नै जन्म दिने आमाबाले घरयासी झैं झगडा घरमै समाधान गर्नुपर्छ, तेरै व्यहोरा गतिलो नभएर होला भन्ने जस्ता शब्द प्रयोग गर्नुभयो ।
त्यो दिन मेरो लागि संसारमै सबभन्दा कालो दिन थियो । मेरा जन्मदाता पनि मेरा आफ्ना रहेनछन् झैं मैले महशुस गरें ।
को छ त मेरो ? कसलाई सुनाउनु मेरा पीडा ? मेरो मस्तिष्कले बारम्बार मलाई सोधिरहन्थो । घर छोडेर जाऊँ भने बाउआमाको इज्जत जान्छ भन्ने पीर नछोड्नु भने दिन रातको यातना ।
आफ्नै जिन्दगीको उत्पीडनमा म किन यति निरिह बन्दै गएको होला ?
कसको इज्जत थामेर बसेकी छु म ? त्यो परिवारको जसले आफ्नै भ्रुणको दुःख महशुस गर्दैन र मलाई यस्तो खाडलमा हेरिरहेको छ ? त्यो लोग्नेको घरको इज्जत थाम्नु जो जीवनसाथी बनेर त आयो तर साथी कहिले बन्न सकेन ??
त्यो दिन मैले दिदीलाई खुब सम्झिएँ ।
दिदी धन्न तिमीले स्वतन्त्रता रोज्यौ झैं महशुस गरें । तर फेरि आफैं मनन गरे हरेक सम्बन्धको आयु क्षितिज सरह नहुँदो रहेछ ।
आज म कानुनको विद्यार्थी, ठूला ठूला वकालत लडिरहँदा मलाई मेरो विगत खुब सम्झनामा आउँछ । गर्भ बसेको थाहा भएपछि मैले आफूलाई त्यो खाडलमा राख्न चाहिनँ या भनूँ त्यो दलदलबाट म निष्कासित भएर स्वतन्त्र जिन्दगी रोजें ।
शारीरिक दुरूपयोग, भावनात्मक दुर्व्यवहार, सामान्यतया, भावनात्मक दुर्व्यवहार जुन मैले विवाहको रातदेखि भोग्दै आइरहेकी थिएँ, चलिरहेको चिन्ता र उदासिनतालाई नै आफ्नो नियति ठान्दै बसेकी थिएँ त्यसको अन्त्य हुन जरूरी थियो ।
नियति त्यस्तो हुँदैन भन्ने कुरा मैले समय सापक्ष बुझ्दै गएँ । मेरो कोखबाट नारीको जन्म भएको छ । म उसलाई म हुर्किएको जस्तो समाजमा,पारिवारिक असहजतालाई स्वीकार गर्न सिकाउँदै हुर्काउन चाहन्नँ । दिदीझैं उसले ‘तल्लो’ जातको रोजेर विवाह गर्छु भनेपछि उसको खुसी सोच्नु नै उसलाई स्वतन्त्रता दिनु हो ।
घरेलु हिंसा उसमाथि हुन थाल्यो भने आवाज उठाएर अन्यायको विरूद्धमा लड्न पर्छ भनेर साथ दिने मेरो दायित्व हो ।
सबै व्यक्तिहरूलाई स्वतन्त्रतामा बाँच्ने अधिकार छ । मैले आफूलाई त्यो दलदलबाट निकालें र अर्थहीन जिन्दगीबाट अर्थपूर्ण जिन्दगी रोजें ।
तर अझै पनि अर्थहीन, उत्पीडनको जिन्दगीलाई नियति भनेर जिउनेको कमी छैन । साँच्चै जीवन बहुमूल्य छ आफूलाई चिन्न खोजौं ।
सहनशीलता हुनु भनेको कर्म र कर्तव्यमा हो आफ्नो लक्ष्यमा हो, यातनामा होइन ।
