जापान र नेपालको सम्बन्ध केवल अध्ययन वा रोजगारीमा मात्र सीमित छैन । दशकौँदेखि जापान नेपाली विद्यार्थी, प्राविधिक प्रशिक्षार्थी, दक्ष कामदार, अनुसन्धानकर्ता, व्यवसायी तथा व्यापारिक साझेदारका रूपमा महत्वपूर्ण गन्तव्य रहँदै आएको छ । शिक्षा, प्रविधि, अनुशासन, अनुसन्धान, रोजगारी तथा आर्थिक सहकार्यका कारण जापान आज पनि नेपालीहरूको प्रमुख आकर्षणमध्ये एक हो । धेरै नेपालीहरूले आफ्नो मेहनत र लगनशिताले जिवनमा आर्थिक फड्को मारेको छरछिमेकमा ज्वलन्त उदाहरणहरू पनि टन्नै छन् ।

तर पछिल्ला केही वर्षयता जापानमा अध्ययन, रोजगारी तथा अन्य वैध उद्देश्यका लागि आवेदन दिने केही नेपाली नागरिकले भिसा प्राप्त गर्न अपेक्षाकृत बढी कठिनाइ भएको अनुभव गरिरहेका छन् । यसले विद्यार्थी, अभिभावक तथा जापान जाने तयारीमा रहेका युवामा अनेक प्रश्न र चिन्ता उत्पन्न गरेको छ ।

यही विषयलाई लिएर सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न अफवाह, अनुमान र अपुष्ट दाबीहरू पनि फैलिरहेका छन् । त्यसैले भावनामा होइन, तथ्य र व्यवहारिक पक्षका आधारमा विषयलाई बुझ्नु आवश्यक छ ।

सबैभन्दा पहिले बुझ्नुपर्ने सत्य
जापानले नेपाली नागरिकमाथि सामूहिक रूपमा भिसा बन्द गरेको वा प्रतिबन्ध लगाएको छैन । आज पनि हजारौँ नेपाली विद्यार्थी, दक्ष कामदार, प्राविधिक प्रशिक्षार्थी, अनुसन्धानकर्ता, व्यवसायी तथा परिवार पुर्नमिलन लगायतका विभिन्न श्रेणीमा नियमित रूपमा जापानको भिसा प्राप्त गरिरहेका छन् । भिसा दिने वा नदिने निर्णय कुनै देशका सम्पूर्ण नागरिकलाई एउटै आधारमा गरिँदैन । प्रत्येक आवेदन व्यक्तिगत रूपमा मूल्यांकन गरिन्छ । यस मूल्यांकनमा सामान्यतया निम्न पक्षहरूलाई विशेष महत्व दिइन्छः–

–आवेदनको उद्देश्य
–अध्ययन वा रोजगार योजना
–आर्थिक स्रोतको विश्वसनियता
–पेश गरिएका कागजातको सत्यता
–अन्तर्वार्तामा दिएको उत्तर
–विगतको अध्यागमन इतिहास
–सम्बन्धित संस्थाको विश्वसनियता
–आवेदकको समग्र विश्वासयोग्यता
त्यसैले एउटै विद्यालय, एउटै कम्पनी वा एउटै दिन आवेदन दिएका दुई व्यक्तिको निर्णय पनि फरक हुन सक्छ ।

किन केही आवेदन अस्वीकृत हुन सक्छ ?
भिसा अस्वीकृत हुनुको एउटै कारण हुँदैन । धेरै पक्षहरूको संयुक्त मूल्यांकनपछि मात्र निर्णय गरिन्छ । केही सम्भावित कारणहरू यस्ता हुन सक्छन्ः–

–अध्ययन वा रोजगारीको उद्देश्य स्पष्ट नहुनु ।
–अध्ययन योजना (क्तगमथ एबिल) कमजोर हुनु ।
–नक्कली, मिलाइएका वा अपूर्ण कागजात पेश गर्नु ।
–आर्थिक स्रोत विश्वसनिय नदेखिनु ।
–अन्तर्वार्तामा विरोधाभासी वा अस्पष्ट उत्तर दिनु ।
–भाषा तयारी अपर्याप्त हुनु ।
–विगतमा अध्यागमन नियम उल्लंघन गरेको इतिहास हुनु ।
–विद्यार्थी भिसाको उद्देश्यअनुसार अध्ययन नगरी कामलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति देखिनु ।
–भिसा अवधि समाप्त भएपछि अवैध रूपमा बस्ने वा अन्य कानुनी नियम उल्लंघन गर्ने घटनाहरू बढ्नु ।
यस्ता घटनाले सम्बन्धित देशका आवेदनहरूको जोखिम मूल्यांकनलाई थप सावधानीपूर्वक बनाउन सक्छ ।

हामीले आत्ममूल्यांकन पनि गर्नुपर्छ
भिसा अस्वीकृतिको सम्पूर्ण जिम्मेवारी जापानको नीतिलाई मात्र दिनु उचित हुँदैन ।
हामी नेपालीहरूले पनि आफूभित्र रहेका केही कमजोरीलाई सुधार गर्न आवश्यक छ ।
जापानमा कार्यरत केही रोजगारदाता, भाषा विद्यालय, व्यवसायी तथा नेपाली समुदायसँगको अनुभवमा बारम्बार एउटा कुरा सुनिन्छ— “केही नेपाली उम्मेदवारमा भाषा, व्यावसायिक सीप, कार्य अनुशासन तथा दीर्घकालीन प्रतिबद्धता अपेक्षाअनुसार नदेखिने भएकाले रोजगारदाताले थप सावधानी अपनाउने गरेका छन् ।”
यसको अर्थ सबै नेपाली अयोग्य छन् भन्ने कदापि होइन ।
वास्तवमा हजारौँ नेपाली आज जापानका विभिन्न क्षेत्रमा अत्यन्त उत्कृष्ट रूपमा काम गरिरहेका छन् । उनीहरूले आफ्नो मेहनत, इमान्दारिता र अनुशासनका कारण नेपाललाई सम्मान दिलाइरहेका छन् । तर केही व्यक्तिको गलत व्यवहारले सम्पूर्ण समुदायको छविमा असर पार्न सक्छ ।

आज जापानलाई कस्ता व्यक्ति चाहिन्छ ?
आजको जापानलाई केवल श्रमिक होइन—
–दक्ष जनशक्ति
–भाषा जान्ने व्यक्ति
–जिम्मेवार नागरिक
–समयको मूल्य बुझ्ने व्यक्ति
–नियम पालन गर्ने कर्मचारी
–इमान्दार विद्यार्थी
–सिक्न इच्छुक र निरन्तर सुधार गर्न सक्ने व्यक्ति आवश्यक छन् ।
त्यसैले प्रश्न केवल “भिसा किन पाइएन ?” भन्ने होइन । बरु प्रश्न हुनुपर्छ – “म जापानका लागि कति तयार छु ?”

भिसा पाउने सम्भावना बढाउन के गर्नुपर्छ ?
–सधैं वास्तविक र प्रमाणित कागजात मात्र प्रयोग गर्नुहोस् ।
–अध्ययन वा रोजगारको उद्देश्य स्पष्ट बनाउनुहोस् ।
–जापानी भाषा तथा आवश्यक अंग्रेजीमा राम्रो तयारी गर्नुहोस् ।
–आर्थिक स्रोत पारदर्शी र प्रमाणित राख्नुहोस् ।
–अन्तर्वार्तामा सत्य र आत्मविश्वासपूर्ण उत्तर दिनुहोस् ।
–आफ्नो सीप र व्यावसायिक क्षमता विकास गर्नुहोस् ।
–समयपालन र अनुशासनलाई जीवनशैली बनाउनुहोस् ।
–विश्वसनीय तथा कानुनी रूपमा मान्यता प्राप्त संस्थासँग मात्र काम गर्नुहोस् ।
–जापानको कानून, संस्कृति र सामाजिक मूल्यप्रति सम्मान देखाउनुहोस् ।

के गर्नु हुँदैन ?
–नक्कली कागजात प्रयोग नगर्नुहोस् ।
–झुटो विवरण पेश नगर्नुहोस् ।
–विद्यार्थी भिसालाई अध्ययनभन्दा केवल काम गर्ने माध्यम नबनाउनुहोस् ।
–विद्यालय नजाने, अनुमति भन्दा बढी काम गर्ने वा अवैध रूपमा बस्ने कार्य नगर्नुहोस् ।
–सामाजिक सञ्जालका अपुष्ट समाचारमा विश्वास नगर्नुहोस् ।
–“१००% भिसा ग्यारेन्टी” जस्ता भ्रामक प्रचारबाट सावधान रहनुहोस् ।

दक्षता किन सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुँदै गएको छ ?
विश्वव्यापी प्रतिस्पर्धाको युगमा जापानले गुणस्तरीय मानव संसाधन खोजिरहेको छ ।
आज भाषा मात्र जान्नु पर्याप्त छैन ।
तपाईंसँग,
–प्राविधिक सीप
–समस्या समाधान गर्ने क्षमता
–समूहमा काम गर्ने संस्कार
–व्यावसायिक आचरण
–जिम्मेवारीबोध
–इमान्दारिता
–सिक्ने इच्छा समेत हुन आवश्यक छ ।
सीप, भाषा र अनुशासन भएका व्यक्तिको अवसर स्वाभाविक रूपमा बढी हुन्छ ।

जापानमा रहेका नेपालीहरूका लागि विशेष अनुरोध
तपाईंहरूको आजको व्यवहारले भोलि जापान जाने हजारौँ नेपालीको भविष्य निर्धारण गर्न सक्छ । त्यसैले,
–जापानको कानूनको पूर्ण पालना गरौं ।
–विद्यालय र कार्यस्थलप्रति इमान्दार बनौं ।
–समयको सम्मान गरौं ।
–कर तथा सामाजिक दायित्व पूरा गरौं ।
–नेपाली समुदायको सकारात्मक छवि निर्माण गरौं ।
–नयाँ आउने नेपालीलाई सही जानकारी दिऔँ ।
–नियम उल्लंघन र अवैध गतिविधिबाट टाढा रहौँ ।
आफ्नो व्यवहारबाट नेपाललाई चिनाऔँ ।

नेपालमा रहेका विद्यार्थी र अभिभावकका लागि सन्देश
विदेश जानु सफलता होइन ।
योग्य बनेर विदेशमा सफल हुनु नै वास्तविक सफलता हो ।
त्यसैले,
–पहिले भाषा सिकौं ।
–सीप सिकौं ।
–अनुशासन सिकौं ।
त्यसपछि मात्र विदेश जाने तयारी गरौं ।
विदेशले अवसर दिन्छ, तर अवसरलाई सफलतामा बदल्ने जिम्मेवारी हाम्रो आफ्नै हो ।

अन्तिम सन्देश
जापान अवसरको देश हो ।
तर अवसरसँगै जिम्मेवारी पनि आउँछ ।
एक व्यक्तिको गलत व्यवहारले हजारौँ नेपालीको भविष्यमा असर पर्न सक्छ भने, एक व्यक्तिको उत्कृष्ट व्यवहारले सम्पूर्ण नेपाली समुदायको सम्मान बढाउन सक्छ ।
त्यसैले,
–सत्य बोलौँ ।
–सही कागजात प्रयोग गरौँ ।
–सीप र भाषामा निरन्तर लगानी गरौँ ।
–कानून र नियमको सम्मान गरौँ ।
–जहाँ रहेपनि नेपालको इज्जत बढाउने नागरिक बनौँ ।

सम्झनुहोस्,
“भिसा प्राप्त गर्नु गन्तव्य होइनः जापानमा इमान्दार, दक्ष, अनुशासित र जिम्मेवार नागरिकका रूपमा सफल हुनु नै वास्तविक उपलब्धि हो ।”
“हाम्रो आजको जिम्मेवार व्यवहार नै भोलिका हजारौँ नेपाली विद्यार्थी र कामदारका लागि सबैभन्दा ठूलो सिफारिस हुनेछ ।”

नोटः यो लेख सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध जानकारी, व्यवहारिक अनुभव र सामान्य सचेतनामूलक उद्देश्यका आधारमा तयार गरिएको हो । भिसा स्वीकृति वा अस्वीकृतिको अन्तिम निर्णय सम्बन्धित जापानी निकायले प्रत्येक आवेदकको व्यक्तिगत अवस्था, पेश गरिएका कागजात र लागू कानुनी मापदण्डका आधारमा स्वतन्त्र रूपमा गर्छ ।