नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशमा अझै पनि स्वास्थ्य, शिक्षा र पूर्वाधारको कमी छ । महिलाहरूको स्वास्थ्यलाई असर गर्ने गम्भीर समस्यामध्ये एक हो Human Papilloma virus (HPV) संक्रमण, जसले सर्वाइकल क्यान्सर (गर्भाशयको मुखको क्यान्सर) जस्ता घातक रोग उत्पन्न गर्न सक्छ ।

एचपिभी भनेको के हो ?
एचपिभी एक प्रकारको भाइरस हो, जुन यौन सम्पर्कका माध्यमबाट सर्ने प्रमुख भाइरसहरू मध्ये एक हो । यो भाइरसबाट संक्रमित व्यक्तिमा कुनै लक्षण नदेखिन सक्छ, तर लामो समयसम्म शरीरमा रहँदा क्यान्सर जस्ता गम्भीर रोगहरू निम्त्याउन सक्छ ।

एचपिभीको लक्षणहरू के हुन् ?
धेरैजसो अवस्थामा एचपिभीको संक्रमण भएका व्यक्तिहरूमा कुनै लक्षण देखिँदैन । तर, संक्रमण बलियो भएमा निम्न लक्षणहरू देखिन सक्छन्ः
–जननांगमा साना गाठाहरू वा फोका (Genital Warts)
–अनियन्त्रित रक्तस्राब वा गन्ध आउने डिस्चार्ज
–यौन सम्पर्क गर्दा दुखाइ वा असहजता महसुस हुनु
–नियमित महिनावारी नभएको वा अनियमित रक्तस्राव हुनु ।

एचपिभी कसरी सर्न सक्छ ?
एचपिभी प्रायः यौन सम्पर्कका माध्यमबाट सर्छ । साथै, निम्न कारणले पनि संक्रमण हुन सक्छः
–संक्रमित छालासँग प्रत्यक्ष सम्पर्क हुँदा
–संक्रमित व्यक्तिबाट नवजात शिशुमा जन्मको क्रममा सर्न सक्ने सम्भावना
–संक्रमित वस्त्र वा टावेल प्रयोग गर्दा संक्रमणको जोखिम हुने ।

के एचपिभी धेरै खतरनाक हुन्छ ?
एचपिभी भाइरस आफैंमा सबै प्रकारका क्यान्सरहरू उत्पन्न गराउँदैन, तर केही विशेष प्रकारका एचपिभी भाइरसहरूले सर्वाइकल क्यान्सर, गुदा क्यान्सर, घाँटी र मुखको क्यान्सर जस्ता गम्भीर रोग उत्पन्न गर्न सक्छन् । नेपालमा हरेक वर्ष सयौं महिलाहरू सर्वाइकल क्यान्सरका कारण अकालमै मृत्यु वरण गर्न बाध्य छन् ।

के एचपिभी भ्याक्सिन लगाउन अनिवार्य छ ?
विश्व स्वास्थ्य संगठन तथा नेपाल सरकारको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार एचपिभी भ्याक्सिन ९ देखि १४ वर्षका किशोरीहरुलाई लगाउनु अत्यावश्यक छ । यो भ्याक्सिनले शरीरलाई भाइरसविरुद्ध प्रतिरोधात्मक शक्ति प्रदान गर्छ र भविष्यमा हुनसक्ने क्यान्सरबाट बचाउँछ ।

एचपिभी भ्याक्सिनले के कस्तो असरहरू गर्न सक्छ ?
अधिकांश व्यक्तिहरूमा यो भ्याक्सिन सुरक्षित हुन्छ । तथापि, केही सामान्य असरहरू निम्न हुन सक्छन्ः
–हल्का ज्वरो वा कमजोरी
–भ्याक्सिन लगाएको ठाउँ रातो हुने वा दुख्ने
–थकान वा टाउको दुख्ने
तर, यी असरहरू अस्थायी हुन्छन् र केही समयमै आफैं ठीक हुन्छन् ।

नेपालमा एचपिभीको पहिचान र नियन्त्रण कसरी गर्ने ?
नेपालमा धेरै मानिसहरूलाई एचपिभीको बारेमा जानकारी नै छैन । गरिबी, अशिक्षा, र स्वास्थ्य सेवाको सीमित पहुँचले गर्दा सर्वाइकल क्यान्सर नियन्त्रणमा चुनौतीहरू छन् । यस्ता समस्यासँग जुध्न नेपाल सरकारले निम्न उपायहरू अपनाउनुपर्छः
१. निःशुल्क एचपिभी भ्याक्सिन कार्यक्रमः सरकारले सरकारी अस्पतालहरूमा ९ देखि १४ वर्षका किशोरीहरूलाई निःशुल्क भ्याक्सिन उपलब्ध गराउनुपर्छ ।
२. महिलाहरूको नियमित स्वास्थ्य परीक्षणः ३० वर्ष नाघेका महिलाहरूले सर्वाइकल क्यान्सर पहिचान गर्न Pap Smear टेस्ट वा HPV परीक्षण गराउनु जरुरी छ ।
३. स्वास्थ्य शिक्षालाई प्राथमिकता दिनेः गाउँ गाउँमा स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरी महिलाहरूलाई यौन स्वास्थ्य, संक्रमण रोकथाम, र भ्याक्सिनको महत्वबारे शिक्षित गर्नुपर्छ ।
४. स्थानीय निकायको संलग्नताः स्थानीय तहहरूले महिला स्वास्थ्य केन्द्रहरू सञ्चालन गरी नियमित परामर्श सेवा, भ्याक्सिन उपलब्धता र निःशुल्क परीक्षणको व्यवस्था गर्नुपर्छ ।
५. मिडिया र सामाजिक सञ्जालको प्रयोगः रेडियो, टेलिभिजन, र सामाजिक सञ्जालमार्फत एचपिभी भाइरस र यसको रोकथामबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्नुपर्छ ।

निष्कर्ष
नेपालमा सर्वाइकल क्यान्सरका कारण धेरै महिलाहरूले अकालमा ज्यान गुमाइरहेका छन् । तर, समयमै एचपिभी भ्याक्सिन लगाएर र नियमित परीक्षण गराएर यो समस्या रोक्न सकिन्छ । स्वास्थ्य सचेतना अभिवृद्धि, सरकारी प्रयास र व्यक्तिगत सतर्कता अपनाएर मात्रै नेपालमा सर्वाइकल क्यान्सरको प्रभावलाई न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ ।
‘स्वास्थ्य नै जीवन हो, सुरक्षित भविष्यको लागि आजै एचपिभी भ्याक्सिन लगाऔं !’