बागलुङ/उनी अहिले भर्खरै बागलुङ सदरमुकामको एक विद्यालयमा कक्षा १२ मा पढ्दैछन् । उमेरले पनि भर्खर १७ वर्षका भए । केही समयदेखि उनको हातको पाखुरामा सेतो दाग आएको थियो । गाउँघरका मानिसले दुवी होला भनेर सिमी टिपेर लगाउन भनेका थिए । उनले पनि त्यसै गरे । तर, विस्तारै पाखुराको दाग बढ्दै गयो । उक्त दाग वरिपरिको छाला फुस्रो र लाटो बन्यो ।

तर पनि उनको परिवारमा खासै चासो थिएन । सञ्चो भैहाल्छ भनेर परिवारले हेलचक्र्याई गरिरहेको थियो । संयोगबस केही महिना अघि बागलुङ नगरपालिका वडा नं. ७ मा फेयरमेड फाउण्डेसन र नेपालगाजा डेभलपमेन्ट फाउण्डेसनले संचालन गरेको सम्बोधन परियोजनामार्फत छाला रोग शिविर संचालन भएको थियो । हरियोखर्क अस्पतालको सहयोगमा गरिएको शिविरमा ती बालकको पनि समस्या छ भन्ने सामाजिक परिचालकको पहिचान पछि परीक्षणमा ल्याइयो ।

शिविरमा केही अन्य व्यक्ति पनि शंकास्पद थिए । सोही लहरमा ती बालकको पनि शंकास्पद देखियो । चिकित्सकले नमूना परीक्षणका लागि छालाको नमूना निकालेर पठाए । यसरी परीक्षण गर्न नमूना पठाएको थाहा पाएपछि समाजमा उनीविरुद्व भेदभाव सुरु भयो । यो भेदभावले उनको परिवारमा मानसिक असर प¥यो । परिवारसँगै उनलाई पनि विद्यालयमा पढ्न जाने नजाने भन्ने दोधारेपना बनायो । साथीभाइले के भन्छन् ? परिवार र छिमेकीले के भन्छन् भन्ने शंकै–शंकामा उनको पढाइमा समेत समस्या बन्न थाल्यो ।

परीक्षण पछि उनको उपचारका लागि पोखरा बोलाइएपछि त झनै छिमेकीले शंकाको दृष्टीले हेर्न थाले । समाजमा अहिले पनि कुष्ठरोगलाई सामाजिक समस्याको रुपमा लिने गरिएको छ । त्यतिमात्र होइन, पूर्वजन्मको पाप भनेर हेलाहा होचो गरिने, घरमा राख्न नखोज्ने गरिन्छ । त्यो समस्या उनको परिवारमा पनि देखियो । यद्यपी उनको पोखरामा उपचार भयो । औषधि सेवनका लागि दिइयो । औषधि सेवन गर्न थालेपछि त यो रोग सर्ने संभावना छैन भन्छन् चिकित्सकहरु ।

यो हावाबाट अर्थात् श्वासप्रश्वासबाट सर्ने रोग हो । त्यसैले उनको प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहेका मानिसको पनि स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुपर्छ । तत्काल नदेखिए पनि तीन महिनाको फरकमा उनीहरुलाई परीक्षण गर्नुपर्ने बाध्यता बाँकी नै छ । अहिले त ती बालकले दुई महिनादेखि नियमित औषधी सेवन गरिरहेका छन् । यो औषधी सेवनसँगै उनको दाग सानो भएको छ । अहिले त आँखा चिम्लेर उनको दागमा छोयो भने थाहा पाउने भैसकेका छन् । उनले कम्तिमा ६ महिना नियमित औषधी सेवन गर्नुपर्नेछ । त्यसपछि उनको रोग निको हुने उपचारमा लागेका हरियोखर्क अस्पतालका चिकित्सकले बताएका छन् ।

बरु हरेक महिना उनलाई औषधिको खोजी गर्दै पोखरासम्म जाने समस्या बढेको छ । त्यसैले सम्बोधन परियोजनामार्फत स्थानीय स्वास्थ्य चौकीमै औषधी सेवन गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । यो कार्यका लागि परियोजनाको आग्रहमा स्वास्थ्य चौकीका प्रमुख महेन्द्र शर्माले गोपनीयता कायम गरेर ती बालकलाई औषधि दिने व्यवस्था मिलाएको बताएका छन् । उनी विद्यालयमा पढ्ने भएकोले उनको उपचार शुरु भैसकेकोले सर्ने समस्या हुँदैन । त्यसैले गोपनीयता कायम गरेर औषधी दिंदा उनलाई सहज हुनेछ ।

ती बालकको उपचार, पोखरा आउने जाने खर्च र समाजमा गोपनीयता कायम गर्दै औषधी सेवन गर्न प्रेरित गरिएको छ । साथै उनलाई परियोजनाले शैक्षिक तथा अन्य सहयोग पनि गरेको छ । अहिले त उनी खुसी बन्दैछन् । उनले रोग निको भएपछि कुष्ठरोगबारे समाजमा जनचेतना फैलाउने काममा लाग्ने बताएका छन् । कुष्ठरोगलगायतका समस्याको लक्षण देखिने बित्तिकै परीक्षणमा जान, उपचार गराउन र आम नागरिकलाई सरसफाइमा ध्यान दिन समेत उनले आग्रह गर्ने बताएका छन् । भविष्यमा उनले सामाजिक अभियानको रुपमा काम गर्ने पनि चाहना राखेका छन् ।

समयमा परीक्षण गरेर उपचारमा नगएको भए घाउ बढेर अपांगता हुने, हातखुट्टा कुँजिने खतरा बढ्ने थियो । यो कुरा अहिले उनले बुझ्न थालेका छन् । शंका लाग्ने वित्तिकै खेल्न, पढ्न समेत जान समस्या परिसकेको उनलाई उपचारपछि रोग निको बन्दै गएको र बिस्तारै समाज र विद्यालयमा पनि सहज वातावरण बन्दै गएको छ । उनी निको भएपनि अझै ३ देखि ४ वर्ष परिवारमा ख्याल गर्नुपर्ने छ । परिवारका अन्य सदस्यमा पनि यो समस्या देखिन सक्छ । तर लक्षण देखिएको शुरुवातमै उपचारमा ल्याइयो भने निको पनि हुने र सर्ने खतरा हुँदैन । त्यसका लागि ती बालकलाई पनि परियोजनामार्फत राम्रोसँग सम्झाइ–बुझाइ गरिएको छ । अहिले त उनी घरदेखि नियमित रुपमा बजार झरेर पढ्ने गरेका छन् । भविष्यमा राम्रो अंकले पास गरेर जनचेतनाको क्षेत्रमा का मगर्ने उनले सुनाए ।